'Wat ik niet voel, kan ik niet spelen'
De Morgen, woensdag 19 november 2003

Barman & Van Nueten in de greep van de melancholie

Antwerpen - Na vier jaar oorverdovende stilte in het dEUS-kamp wordt het geduld van de fans stilaan beloond. De Antwerpse gODEN sleutelen dezer dagen aan nieuw materiaal en zanger Tom Barman laat, kort na elkaar, niet minder dan twee platen op de wereld los. In januari verschijnt de cd van zijn dance-project Magnus en eind deze week is er Live, een dubbelaar die hij opnam met pianist Guy Van Nueten. Het duo is vooral trots op het pure karakter van zijn samenwerking. 'Eigenlijk heeft deze plaat gewoon zichzelf gemaakt.'

Nu zijn langverwachte film Any Way the Wind Blows eindelijk de bioscoopzalen heeft gehaald, kan Tom Barman nauwelijks wachten om zich weer met hart en ziel op de muziek te storten. De voorbereidingen van de nieuwe cd van dEUS, de eerste sinds The Ideal Crash uit 1999, zijn inmiddels begonnen en de zanger is er behoorlijk opgewonden over. "We willen de plaat zoveel mogelijk live opnemen", vertelt hij. "Ik voel er weinig voor weer eens acht maanden in de studio te zitten klooien. We zijn nu volop aan het repeteren en schrijven en tegen mei 2004 moeten de opnamen achter de rug zijn. Op de vorige cd stonden nogal veel langzame nummers. Als het van mij afhangt, zal in de nieuwe songs dus meer vaart en energie zitten. Het moet rocken."

Dogma

"Craig (Ward, de teruggekeerde gitarist, DS) en ik hebben tussen pot en pint afgesproken dat we een soort Dogma-plaat willen maken." Barman verwijst daarmee naar een strekking in de Deense cinema die enkele jaren geleden in het leven werd geroepen door de cineasten Thomas Vinterberg (zie: Festen) en Lars Von Trier. "Dat wil zeggen: je legt vooraf een tiental regels vast, waar je je tijdens het opnameproces nauwgezet aan zult houden. Bij dEUS zou dat kunnen betekenen dat iedereen zich tot zijn eigen instrument beperkt. Bij het maken van The Ideal Crash deden we dat níét en dat zorgde destijds wel voor complicaties. Het lijkt me verstandiger deze keer met dingen op de proppen te komen die we daarna als groep ook live aankunnen. Maar of het per definitie ook tot een rechtlijniger aanpak zal leiden? Tja, we kunnen onze aard niet verloochenen, hé? De bedoeling is wél te vermijden dat we eindeloos met computers gaan prutsen en weer op de knip- en plakmethode terugvallen." Gold de single 'Nothing Really Ends' al als een richtingaanwijzer voor dEUS-nieuwe-stijl?

Barman denkt na. "Zoals ik al zei: we zijn niet van plan al te veel ballads op te nemen. Maar de spaarzame, heldere manier waarop iedereen op dat nummer heeft gespeeld, zal zeker model staan voor onze aanpak. Transparantie is het codewoord. Anderzijds, als tijdens de opnamen blijkt dat we weer de schizofrene kant uitgaan, zal ik waarschijnlijk de laatste zijn om af te remmen."

Tijdens de lange sabbatperiode van zijn groep verkende Tom Barman vooral de extremen van het muzikale spectrum. Met Magnus, zijn project met technomeester CJ Bolland, maakte hij een plaat vol elektronische dansmuziek, waarvan de release voorzien is in januari, terwijl hij met pianist Guy Van Nueten uitsluitend akoestisch in de weer was.

"Het voordeel van die allianties is dat ze me helpen dEUS meer dEUS te laten zijn", legt de zanger uit. "Ze zijn een middel om mijn uiteenlopende muzikale invloeden beter te kanaliseren. Terwijl ik aan mijn film sleutelde, ging ik meer en meer beseffen dat muziek maken mijn leven is. Ik kán echt niet zonder. Zo heb ik enorm genoten van het werkproces aan de Magnus-cd. Maar als je uitsluitend met beats bezig bent, wat doe je als songschrijver dan met de momenten waarop je je down voelt? Die emoties moet ik ook ergens kwijt."

Bach en Mozart

Enter Guy Van Nueten.

Tom Barman kent de voormalige toetsenman van The Sands al sinds die groep in de vroege jaren negentig af en toe in het voorprogramma van dEUS figureerde. De jonge gOD regisseerde toen ook de videoclip voor de Sands-single 'Sometimes'. Maar in het voorbije decennium bleek dat Van Nueten, die aan het conservatorium harmonie en compositie studeerde en een grote bewonderaar is van Johan Sebastian Bach, nog veel meer pijlen op zijn boog had. Hij speelde onder anderen bij Chitlin Fooks, Mitsoobishy Jacson en Daan Stuyven, werkte mee aan langspelers van dEUS, Zita Swoon en Admiral Freebee, schreef de jongste jaren heel wat theatermuziek en bedacht, samen met Jef Mercelis, de soundtrack voor Pâques au Tison, een Waalse film van Martine Doyen uit 2002. "Vroeger was het mijn ambitie een goede songschrijver te worden", vertelt de pianist. "Nu wil ik me vooral waarmaken als componist en arrangeur." Zijn samenwerking met Tom Barman kwam eigenlijk vrij toevallig tot stand. Toen de zanger van dEUS in de zomer van 2000 solo aantrad tijdens het Dranouterfestival vroeg hij Guy Van Nueten of die in één nummer een klavierpartij wilde spelen. Een jaar later pakten beide muzikanten, op verzoek van de organisatoren van De Nachten in Antwerpen, het oeuvre van Nick Drake aan. "Dat was muziek waar Tom en ik ons sterk verwant mee voelden. Het publiek reageerde erg enthousiast en vanaf dat moment ging ons duoproject een eigen leven leiden. Het is vooral Toms geesteskind: hij kiest de nummers. Maar we overleggen wel veel. Want iets dat ik niet aanvoel, kan ik niet spelen."

Sober

De dubbelaar Live, waarvan één cd in super-audioformaat tot ons komt, vormt de neerslag van een reeks concerten die het duo de jongste jaren in binnen- en buitenland heeft gegeven. Een deel van het repertoire bestond uit uitgebeende, akoestische versies van dEUS-nummers.

"Het leuke was dat ik nu eindelijk eens de nadruk op de teksten kon leggen", zegt Tom Barman. "Als de liedjes zo sober worden uitgevoerd, gaat het publiek er immers ook op een andere manier naar luisteren. Zelf vond ik het in ieder geval wel fijn de woorden opnieuw te proeven en er andere dingen mee te benadrukken. Eigenlijk breng ik de liedjes gewoon terug naar de vorm waarin ze zijn ontstaan. De enige uitzondering is 'Everybody's Weird', de hardste en meest up-tempo song uit The Ideal Crash. De ingetogen uitvoering klinkt zo verschillend dat het wel een ander nummer lijkt."

Ook Guy Van Nueten toont zich een voorstander van de behoedzame aanpak. "Je moet in de eerste plaats het liedje laten spreken. Net daarom is het essentieel dat je het niet volpropt met noten die de zeggingskracht ondermijnen. Zelf ben ik van nature geneigd almaar kariger te spelen, maar noem me alsjeblieft geen minimalist. Ik volg gewoon het devies van Mozart: 'Muziek is rust'."

Schijnwerpers

Tot de hoogtepunten uit Live behoren zonder twijfel 'Luxury', een nieuwe song die voor Magnus bestemd was maar uiteindelijk een andere bestemming vond, en het pakkende 'Right As Rain', dat Tom Barman tien jaar geleden schreef na het overlijden van zijn vader en in 1993 al te horen was op 'Zea', de allereerste ep van dEUS. Voor de rest bevat de collectie uitsluitend covers van onder anderen Joni Mitchell, Nick Drake, JJ Cale, David Bowie, Captain Beefheart en, ja, zelfs Serge Gainsbourg.

"Sommige liedjes zijn thematisch verwant, maar eigenlijk heb ik ze heel impulsief gekozen. De rode draad is toch vooral melancholie", zegt Barman. "En uiteraard werk ik heel graag samen met Guy: hij is een goede vriend en een fantastische muzikant. Die duo-optredens waren voor mij het perfecte excuus om weer het podium op te zoeken. Als ik tijdens de lange rustperiode van dEUS één ding heb geleerd, is het wel hoe snel ik de schijnwerpers mis. Op mijn vijfentwintigste dacht ik in mijn arrogantie nog wel eens: 'Ach, ik had net zo goed wat anders kunnen gaan doen.' Vandaag besef ik dat dat niet klopt. Blijkbaar vind ik in het rechtstreekse contact met het publiek iets dat mij voedt. Als ik film sta ik áchter de camera; als ik optreed sta ik er, bij wijze van spreken, vóór. Ik denk dat ik beide posities en beide media nodig heb om goed te kunnen functioneren. Zolang ik ze kan afwisselen, ben ik een tevreden mens.

"Anderzijds grijp ik Barman & Van Nueten aan als een een alibi om nog andere paden te verkennen. Zo had ik bijvoorbeeld nog nooit zoveel gepraat tijdens concerten. Ik zat op een krukje, nipte aan mijn whisky, rookte een sigaret en als er in de zaal toevallig een mobiele telefoon overging, vond ik het geen punt daar tien minuten over door te lullen. Er was ook veel interactie en ik heb ontdekt dat ik er eigenlijk wel van genoot op die manier met de toeschouwers te communiceren. Het hield de dingen levendig, al is het iets dat je tijdens een rockconcert niet kunt doen zonder het tempo uit de set te halen. Guy heeft zich over mijn fratsen wel een paar keer opgewonden. (gespeeld verontwaardigd:) 'Doen we nu ook al aan stand-up comedy, zeg?'

"Hmm, ik heb me wel eens geërgerd tijdens een optreden in Amsterdam. Maar ik had ongelijk", geeft Van Nueten nu ruiterlijk toe. "Achteraf bekeken was het best wel een leuke avond."

"Weet je waar ik van ben geschrokken?", vervolgt Barman. "Toen mijn film uitkwam, gaf ik voor het eerst interviews aan enkele damesbladen en bijna al die journalistes verbaasden er zich over dat Any Way the Wind Blows zo vol grappige momenten zat. 'dEUS is zo serieus', zeiden ze. Wel, daar was ik me voordien nooit van bewust geweest."

Inmiddels staat het vast dat de samenwerking tussen Tom Barman en Guy Van Nueten nog een staartje krijgt. De heren hebben immers al enkele nieuwe songs geschreven en nemen zich voor samen een akoestische studioplaat op te nemen. "Maar er is geen haast bij. Door onze overvolle agenda's hebben we sowieso geen tijd om eraan te beginnen voor 2006", meldt Van Nueten. "De sfeer zal, vermoed ik, vergelijkbaar zijn met die van onze live-cd. Wel zijn we van plan de nummers een beetje rijker aan te kleden en hulp van extra muzikanten in te roepen. Na ons concert met het Filharmonisch orkest tijdens Brugge 2002, waarvoor ik de arrangementen schreef, zou ik dolgraag nog eens met zo'n grote bezetting werken."

Ook Barman grijpt dezer dagen iedere uitdaging aan die zijn kant uit komt. Hij is bijvoorbeeld als gastzanger te horen op de onlangs verschenen tweede langspeler van Lilium, een Amerikaanse groep die wordt gestuurd door twee leden van Sixteen Horsepower.

"Ik ben al jaren met Pascal Humbert en Jean-Yves Tola bevriend. Ze hadden me een paar nummers gestuurd waarmee ik vrijelijk mijn gang mocht gaan, maar ik weet: als ik bij het horen van de muziek niet meteen een ingeving krijg, lukt het nooit. De tekst en de zanglijn van 'Sorry' kwamen echter bijna onmiddellijk, dus... Ik ben er best tevreden over, al had die samenwerking niet zoveel om het lijf: ik kreeg gewoon een track in de bus, voegde er thuis mij bijdrage aan toe en zond hem terug. We zaten niet eens samen in de studio.

"Eigenlijk doe ik niets liever dan zingen, ook op andermans projecten. Ik zie het als een uitdaging in zo'n context mijn plaats te zoeken. Schrijf maar dat muzikanten die dit lezen me altijd mogen bellen. Any time. Ik vind bijvoorbeeld dat iemand als Ozark Henry zulke prachtige dingen maakt. Terwijl ik naar die platen luister, denk ik vaak:'Vooruit, vráág me nu toch eens'. (lacht) Maar vroeg of laat zal het er wel van komen."

De cd Live verschijnt op 21 november bij Universal. Tom Barman & Guy Van Nueten treden op in de AB in Brussel (woensdag 19 november), de Bourla in Antwerpen (vrijdag 21 november) en de Balzaal van Vooruit in Gent (zondag 23 november).

Dirk Steenhaut