Interview met Tom over AWTWB
Zone03, 11 juni 2003

Tom Barman, na diamanten Antwerpens bekendste exportproduct, heeft een film gemaakt. Any Way The Wind Blows is de titel, en als dit nieuw voor je is, kom je wellicht van een andere planeet. Het is zoals verwacht geen doorsnee filmpje geworden, maar een allegaartje van ritmes, gevoelens en wind, veel wind. Of zoals Barman het op zijn eigen, eigenzinnige wijze graag zegt : `Ik heb het allemaal aan mijn kas geveegd.'

Je bent de vraag waarschijnlijk al beu gehoord, maar waarom een film maken zonder een verhaal ?

Tom Barman : 'Omdat een verhaal zoals wij het kennen, al bestaat. Mijn non-verhaal is een reactie op de talloze typisch Vlaamse films die ons al voorgeschoteld werden. Ik zeg er wel in één adem bij dat er ook heel goeie Vlaamse films zijn - La vie sexuelle des Belges, waar veel Vlaams in wordt gesproken, of Crazy Love van Deruddere en zelfs de jongste film van Robbe De Hert, Lijmen/Het Been vond ik super, zonder meer. Ik wil dus niet beweren dat ik het warm water heb uitgevonden, maar het gros van de Vlaamse films kan je toch in één zin samenvatten en dat was nu net wat ik wilde vermijden.'
'Ik wilde gewoon iets losser, iets jazzier, iets minder voorspelbaar maken. Een impressionistische film, die je eerder doet dromen dan dat hij je een simpel verhaaltje vertelt. Veel van mijn lievelingsfilms situeren zich in dezelfde sfeer. lk vind bovendien dat er in Vlaanderen een gebrek is aan persoonlijke cinema.'

Is de stelregel niet dat kunst - en dan heb ik het zowel over theater, literatuur als muziek - juist wél een verhaal moet vertellen ? De meeste acteurs en regisseurs kunnen nauwelijks zwijgen over hun drang naar het vertellen van grote verhalen.

Barman : 'Niet waar. Kunst moet één ding : niks. Kunst moet niks. Dat kunst een verhaal moet vertellen, is even waar als dat een popnummer of een rocknummer een refrein moet hebben, of dat muziek tonaal moet zijn. Dat is het juist het fijne aan muziek maken, of aan films maken : dat je totaal vrij kan zijn. Dat je op een andere manier dingen kunt zeggen, tonen of spelen. Euh, for the record, jij begint hier over kunst hé, schrijf dus niet dat ik heb gezegd dat mijn film kunst is ! (lacht)
Trouwens, ik vind niet dat mijn film over niks gaat. Er zitten verschillende verhaaltjes in, over verschillende mensen, die 32 uur lang gevolgd worden. En bij sommigen gebeurt er inderdaad heel weinig, maar ook dát heeft zijn functie. Ik vond het een uitdaging om een film te maken waarin wind, zowel letterlijk als metaforisch het hoofdpersonage is, terwijl er andere personages waren waarbij het windstil was, letterlijk en figuurlijk.'

Mag ik dan stellen dat het gaat om een onafgemaakt verhaal ?

Barman : 'Tja, een film moet stoppen op een bepaald moment, hé. Misschien heeft het te maken met mijn fascinatie voor het onafgemaakte. Het is voor mij veel intrigerender om iets on-af te maken, dan om bijvoorbeeld een grap te vertellen waar een pointe in zit. Het cirkeltje hoeft niet rond te zijn voor mij. Het interesseert me simpelweg niet. Ik heb geen probleem met goeie dingen die wél zo gemaakt zijn, die wél rond zijn. Ik zeg ook niet dat ik dit voor de rest van mijn leven blijf doen, maar voor deze film wilde ik absoluut afwijken van dat poppenkast-gegeven, de geijkte formules. Ik heb het allemaal aan mijn kas geveegd. Voor mij is cinema veel meer dan een verhaaltje, het is een gevoel. Muziek is belangrijk, ritme is belangrijk. Millennium Mambo, een van mijn favoriete films, is een film die over niks gaat, en toch zat ik te janken. Want voor mij gaat die film over alles, omdat ik hem kan invullen zoals ik het wil.'

STRUIKELEND TYPETJE

Windman, een van de personages, is de rode draad in je film en op z'n minst bizar te noemen. Waar komt dat idee vandaan ?

Barman : 'Dat is iets uit mijn jeugd. Windman is een typetje dat ik ooit heb getekend. Een ventje dat altijd in een storm stond. Waar hij ook kwam, in een winkel of in een café, hij stand altijd in de wind. Eigenlijk wilde ik er een stripverhaal van maken, maar daar is nooit iets van in huis gekomen. Maar Windman is altijd door mijn hoofd blijven spoken, en dan ben ik hem plots tegengekomen in de vorm van Sam Louwyck, een danser/acteur/choreograaf met wie ik heb samengewerkt aan een aantal clips. Toen had ik de rode draad voor mijn film. Antwerpen is een winderige stad, wind staat voor verandering, voor grilligheid, onvoorspelbaarheid, toeval. De wind werd mijn lijm, die de personages perfect aan elkaar kleefde. Windman is er ook om een dromerige sfeer te creëren. De andere personages staan allemaal stevig met hun voeten op de grond, het zijn échte mensen. Windman is een soort van superheld, maar dan wel eentje met dagdagelijkse problemen, zoals rugpijn bijvoorbeeld. En het scenario gaat natuurlijk alle kanten uit, zoals de wind. Voila, Any Way the Wind Blows. Moeilijk is het niet, hoor.'
Dus Windman is niet de verpersoonlijking van Tom Barman en zijn stormachtige leven ?
Barman : 'Goh, ik denk dat er een beetje van mij in iedereen zit. Als je zo'n scenario schrijft, denk je bij elk personage sowieso aan je vrienden, aan familie, aan mensen die je niet kan uitstaan. Ik vind mezelf zeker niet interessant genoeg om een film over te maken. Ik wilde eerder iets maken over een bepaald soort mens die ik te weinig zie in de Vlaamse film.'

Je maakt wel een bescheiden cameootje aan het einde van de film. Hitchcockgewijs.

Barman : 'Ik zit ook helemaal in het begin van de film, maar dat heeft niemand gezien ! Ik ben de man die struikelt op de straat.'

PSEUDO-UNIVERSELE TOESTANDEN

Er zit een groot acteur in je, Tom, ik heb zelden zo'n ontroering gevoeld bij het zien van een struikelende figurant ! De cast bestaat, naast enkele grote namen, vooral uit debutanten, mensen die nog nooit geacteerd hebben. Een risico, niet ?

Barman : 'Ik heb een paar bekende koppen gecast omdat die gewoon geknipt waren voor de rol. Dirk Roofthooft bijvoorbeeld, was perfect voor de rol van Firmin, daar heb ik geen seconde over moeten twijfelen. En verder wilde ik werken met mensen die ik kende, of mensen die ik ontdekt heb tijdens de castings. We hebben anderhalve maand gecast, een hoop jonge mensen laten komen en die mensen hun ding laten doen. lk wilde vooral geloofwaardigheid, en ik heb me erg op de taal geconcentreerd. Ik wilde het authentiek houden, en ik denk dat me dat gelukt is.'

Alles is gefilmd in een straal van, pakweg twee kilometer. Uitgekiende strategie of gemakzucht ?

Barman : 'Het verste dat we vanaf mijn huis zijn gegaan is inderdaad twee kilometer. Dat was dan ook afzien, twee kilometer, da's sport, hoor ! (lacht) Neen, ik heb gewoon
mijn lievelingsbuurten uitgekozen. De stationsbuurt zit er veel in, omdat ik daar woon, omdat ik daar van hou. Het Zuid heb ik dan weer gemeden omdat iedereen daar hetzelfde gekleed is, weet je. 't Is daar veel te proper.'

Sommige critici fluisteren dat de film te veel een ode is aan de stad in al haar facetten Wat maakt Antwerpen zo bijzonder voor jou ?

Barman : 'Niks. Ik ben er geboren, het is mijn stad. En een eerste film maken is sowieso een moeilijke bevalling, dus het helpt wel als je dan in een vertrouwd kader zit. En eigenlijk is het ook weer een reactie op al die anderen, die per se naar het buitenland willen trekken om films te maken die Engels gesproken zijn. Valt er hier dan niks te zien ? Waarom moeten het allemaal van die pseudo-universele toestanden zijn waar noch een buitenlander, noch een Belg iets aan heeft ?'

IDIOOT VAN EEN BARMAN

Voel je je nu meer filmmaker dan muzikant ?

Barman : 'Ik heb mij nooit muzikant gevoeld. En als ik me filmmaker wil voelen, dan kan ik er best nog wat meer films tegenaan gooien. Ik heb het gevoel dat ik het kan en ik voel me er goed bij, dat wel. Ik kan mensen regisseren, dat weet ik. Ik heb ook mijn zwakke punten, maar ik wilde gewoon doodgraag een film maken en dat heb ik gedaan. En ik denk dat ik er de capaciteiten voor heb. Maar ik vind het pretentieus om mezelf af te vragen of ik nu een muzikant ben die films maakt of omgekeerd. Weet je, welke reacties er ook komen, of hoe de opkomst ook zal zijn : I care, uiteraard. Ik zal me de kritieken aantrekken, maar dat zal niet wegnemen dat ik nog een film ga maken. Als er geen rampen gebeuren en ik kan een goed scenario schrijven, dan zal ik films blijven maken. Het ijs is gebroken.'

Denk je niet dat je naam je daarbij een duwtje in de rug heeft gegeven ?

Barman : 'Mijn bekendheid heeft misschien wel in mijn voordeel gespeeld in die zin dat mensen sneller bereid waren om naar mijn ideeën te luisteren, maar ik denk dat het ook in mijn nadeel heeft gespeeld. Er zullen evengoed mensen geweest zijn die zich afvroegen : 'Met wat gaat die idioot van een Barman nu weer afkomen ?' Ik denk dat de mensen die dEUS gevolgd hebben, niet verrast waren dat ik met een filmplan afkwam, want ik zeg al tien jaar dat ik een film wil maken. Ik ben oorspronkelijk ook aan een filmschool beginnen studeren, tot dEUS eraan kwam. lemand heeft me onlangs een oude Humo onder mijn neus geschoven, waarin ze me vroegen hoe ik de volgende tien jaar zag. Mijn antwoord was : drie platen maken en dan een film. Zo is het precies gegaan. Toeval ? Geluk ? Ongetwijfeld. Het belangrijkste is dat mijn film er is.'
'Mijn naam heeft er ook voor gezorgd dat er al een hele hype rond de film was voor iemand er ook nog maar een seconde van gezien had. Ik kan daar niks aan doen, maar ik beklaag het me ook niet, integendeel. Vlaamse films trekken bitter weinig volk, tenzij ze vol zitten met BV's. Ik vind dat mijn film zijn publiek verdient omdat dat bij mij niet het geval is, ik heb niet voor de gemakkelijkste weg gekozen. Ik had mijn film vol bekende koppen kunnen steken, maar ik heb het niet gedaan. Ik heb niks gedaan om die hype aan te zwengelen, ik heb gewoon een filmpke geschreven en gedraaid. Je weet toch hoe de media zijn : ze creëren zelf een hype om dan achteraf te kunnen zeggen het allemaal maar veel geblaat om weinig wol is.'

Nochtans wordt de film goed onthaald...

Barman : 'Ja, ik ben echt content. Zelfs de filmrecensenten waarvoor ik het zenuwachtigst was, zijn bijna onverdeeld positief. Ja, ik geef toe dat ik in het begin best zenuwachtig was hoor, en ik ben ervan overtuigd dat er nog wel klappen zullen volgen, maar je m'en fou. Ik sta achter de film en dat is wat telt.'

NIKS VOOR WATJES

Wanneer komt je volgende film uit ?

Barman : '2006, naar realistische schatting en vooral naar wens. Maar je weet natuurlijk nooit hoe het leven zal lopen.'

Naar alle waarschijnlijkheid zal die film totaal anders zijn. Met verhaal, gok ik ?

Barman : 'Ja ! (lacht) Ik heb dit script in een impulsieve bui geschreven. Mijn kernwoord was 'veel'. Veel dialecten, veel Vlaams, veel personages, veel de straat op, veel humor, veel toeval, veel jazz... De volgende zal dus omgekeerd zijn. Misschien iets donkerder, iets gestructureerder, misschien een road movie, ik weet het nog niet. Ik weet alleen dat er zeker geen 60 sprekende personages meer zullen inzitten, dat hebben we nu wel gehad. Ach, een film maken is een kwestie van je gezond verstand gebruiken. Je intuïtie gebruiken, goed kijken en luisteren, open staan voor toevalligheden, dingen die je niet had voorzien, en dan kom je er wel. De ware kunst zit hem in de montage, daar maak je de film eigenlijk. Acteursregie is het verlengde van mensenkennis. Regisseurs doen daar graag heel gezwollen over. Een film maken is inderdaad wel een groot project en je moet geschift zijn om eraan te beginnen, maar eens het geld er is en de bal aan het rollen is, is het vooral common sense.

Je doet alsof het kinderspel is. Is er nooit een moment geweest waarop je de handdoek in de ring wilde gooien ?

Barman : 'Tuurlijk ! Maar niet tijdens het filmen, wel tijdens de voorbereidingen. lk zat soms in zak en as, ervan overtuigd dat ik mijn nikkel zat af te draaien voor een film die misschien wordt afgebroken of simpelweg op geen kloten trekt. Dat zijn twee illusies armer. Maar bon, daar moet je door. Het is alleszins niks voor watjes. Het is lang, log en duur. Je moet haast geobsedeerd zijn. Ik was geobsedeerd, ik lulde er al jaren over, maar voila, hier is hij. Maar kom, wat hebben de lezers eraan om te weten dat ik slapeloze nachten heb beleefd en liters angstzweet heb verloren ? De film is af en ik ben de gelukkigste man ter wereld !'

Wat gaat de gelukkigste man nu doen ? Je hebt een nieuw project, Magnus, je bent filmmaker, maar wat gebeurt er met dEUS ?

Barman : 'Ik ga eerst verderwerken met Magnus, waarvan de cd uitkomt in oktober, en ik begin in september weer met dEUS, met de vertrouwde samenstelling. Volgend jaar brengen we een plaat uit, en dan op tournee. Ik moet hier weg, ik heb het wel effe gezien in Antwerpen.'

Valérie Eyckmans
Foto's : Nick Hannes